تعلیم و تربیت انتقادی 1 به خردورزی،نقد و تغییر،به عنوان هدف های ارزشمند آموزشی،توجه می کند.این دیدگاه تربیتی می کوشد که شرایط واقعی اجتماعی تربیت را کشف کند،به همین سبب به نقادی اندیشه نیازمند است.نقادی اندیشه یعنی کشف علمی شرایط پدید آمدن جامعه و افشای استدلال های ارائه شده است(میر لوحی،1376).برنامه ی درسی2 به عنوان محور فعالیت های تربیتی عرصه ی شدیدترین مشاجرات است.بی تردید یکی از مهم ترین و پرفراز و فرودترین جنبش های نظریه پردازی در عرصه ی برنامه ی درسی،مجموعه تلاش هایی که توسط اندیشمندان حوزه ی فلسفه ی انتقادی صورت گرفته است.شاید نخستین تجلی گاه فلسفه در تعلیم و تربیت را در برنامه ی درسی بدانیم چرا که اهداف در برنامه های درسی گنجانده می شوند.تصمیم گیری درباره ی برنامه ی درسی در مکاتب گوناگون مستلزم بررسی،امعان نظر و تدوین غایت های تعلیم و تربیت است.یکی از نظریه هایی که اخیراً در تاریخ فلسفه و نظریه ی تعلیم و تربیت به ظهورپیوته نظریه ی انتقادی است.در خصوص ارتباط این نظریه با تعلیم و تربیت به ویژه برنامه ی درسی باید گفت در این نظریه به دو عنصر مرتبط نقادی و اصلاح توجه می شود.در فلسفه ی انتقادی دو وجه برای برنامه ی درسی لحاظ می شود،یکی برنامه ی درسی عیان است که متشکل از موضوعات و مهارت ها،شناخته شده است و دیگری برنامه ی درسی نهان که در خفا،ارزش ها،نگرش ها و رفتارها را شکل می بخشد(پاک سرشت،1389).البته در این مکتب بیشتر،برنامه ی درسی پنهان 3 مورد توجه قرار می گیرد که در ارتباط با این برنامه اندیشه های عمده ی نظریه پردازان انتقادی از جمله پیتر مک لارن4 ،ویلیام پاینار5 ،هنری ژیرو6 ،جسی گومن7 ،مایکل اپل8 و...تحلیل و تبیین گردیده است.در واقع هدف اصلی این نظریه پردازان این است که بر مبنای نقادی های خود مدرسه و سیستم برنامه ی درسی آن را اصلاح کنند،به نحوی که مدارس به فضاهای عمومی دموکراتیک تبدیل شوند تا در واقع نسل جوان و نوجوان نسبت به مسایلی از قبیل مسئولیت راستین اخلاقی،سیاسی،اقتصادی و مدنی آگاه شوند.در این راستا نظریه پردازان انتقادی سعی می کنند که نقش معلم و ماهیت تدریس و اهداف آن را از نو تعریف کنند.بولزوگین تیس 9 (1976) کارکرد اصلی برنامه ی درسی پنهان را کنترل و نظارت اجتماعی می دانند.آن ها معتقدند که دانش آموزان در مواجهه با برنامه ی درسی،موقعیت خود را تشخیص داده به نحویبا آن سازگار می شوند.به عبارت دیگر،مدرسه از طریق برنامه ی درسی پنهان،به بازآفرینی طبقه ی اجتماعی دانش آموزان پرداخته آن ها را به طور ضمنی،برای پذیرش موقعیت اجتماعی آینده شان،آماده می سازد.به نظر بولزروگین تیس،برنامه ی درسی،دستور کار سیاسی-اقتصادی دارد.